Cốt truyện Final Fantasy XII: Ván cờ của các vị thần và nàng công chúa dám nói không

Không có vị thần điên nào muốn hủy diệt thế giới trong Final Fantasy XII. Kẻ thù ở đây là một đế quốc, một hội đồng bất tử chơi cờ bằng vận mệnh nhân loại, và thứ vũ khí nguy hiểm nhất mọi thời đại: những viên đá chứa sức mạnh của thần. Lấy bối cảnh Ivalice — thế giới chung với Final Fantasy Tactics — phần XII (2006) của Yasumi Matsuno là một bản trường ca chính trị về chiến tranh, báo thù và tự do ý chí, được kể qua lời hồi ký của Hầu tước Ondore. Đây cũng là phần game thay đổi Final Fantasy mãi mãi với hệ thống chiến đấu thời gian thực và những Gambit lập trình được hành vi đồng đội. Cảnh báo: toàn bộ bài viết tiết lộ nội dung, kể cả danh tính thật của kẻ ám sát đức vua.

Đêm đức vua bị ám sát và người hiệp sĩ bị hàm oan

Dalmasca là một vương quốc nhỏ kẹt giữa hai gã khổng lồ: Đế quốc Archadia ở phía đông và Đế quốc Rozarria ở phía tây. Khi Archadia tràn quân sang, Vua Raminas của Dalmasca bị ép ký hiệp ước đầu hàng — và ngay trong đêm ký kết tại pháo đài Nalbina, ông bị ám sát. Nhân chứng duy nhất là Rex, một tân binh trẻ tuổi: cậu nhìn thấy chính Đại úy Basch fon Ronsenburg, vị hiệp sĩ trung thành nhất của vương quốc, đâm chết đức vua và tuyên bố đảo chính. Rex chết không lâu sau vì vết thương; Basch bị tuyên án tử hình vì tội phản quốc và ám sát vua; Công chúa Ashe, người thừa kế duy nhất, được loan báo là đã tự sát vì đau buồn. Dalmasca mất nước trong một đêm.

Sự thật — mà phải rất lâu sau người chơi mới biết hết — là một vở kịch được Senate và nhà Solidor dựng lên hoàn hảo: kẻ đâm vua là Gabranth, em trai song sinh của Basch, nay là Judge Magister của Đế quốc, đóng giả anh trai mình đến từng chi tiết. Basch thật bị giam sống trong hầm ngục Nalbina suốt hai năm để làm "bằng chứng sống" dự phòng, còn Rex bị biến thành con tốt thí — lời khai của một cậu bé hấp hối là thứ không ai buồn kiểm chứng. Toàn bộ Final Fantasy XII mở ra từ một lời nói dối, và hành trình của nó, suy cho cùng, là hành trình bóc trần từng lớp của lời nói dối ấy.

Cậu bé đường phố, hai không tặc và nàng công chúa chưa chết

Hai năm sau, tại thủ đô Rabanastre bị chiếm đóng, Vaan là một cậu bé mồ côi đường phố sống bằng nghề trộm vặt và giấc mơ làm không tặc (sky pirate) — lái một chiếc phi thuyền của riêng mình, tự do như anh trai Rex từng mơ. Anh trai cậu đã chết trong đêm định mệnh đó, và Vaan trút mọi oán hận lên Đế quốc. Nhân dịp Tân Lãnh sự Vayne Solidor nhậm chức, Vaan lẻn vào kho báu hoàng cung để "lấy lại những gì thuộc về Dalmasca" — và vô tình chạm trán hai vị khách không mời khác: Balthier, không tặc lịch lãm tự xưng là "nhân vật chính" của câu chuyện, cùng cộng sự Fran, nữ chiến binh tộc Viera tai thỏ. Cả ba bị cuốn vào cuộc tấn công của quân kháng chiến ngay trong cung điện, và trong lúc hỗn loạn, Vaan đỡ được một cô gái rơi từ trên cao xuống — Amalia, thủ lĩnh kháng chiến.

Amalia chính là Ashe. Nàng công chúa "đã tự sát" hai năm trước thực chất đang lãnh đạo phong trào giành độc lập với một ý chí sắt đá và một mối thù không gì lay chuyển được. Cả nhóm bị bắt, bị tống xuống hầm ngục Nalbina — nơi họ tìm thấy Basch còn sống, bị treo trong lồng sắt. Cuộc vượt ngục của họ mở đầu cho một liên minh kỳ lạ nhất lịch sử Final Fantasy: một công chúa mất nước, một hiệp sĩ mang tội giết vua, một cậu bé trộm vặt, và hai không tặc chỉ quan tâm đến tiền thưởng. Không ai trong số họ — kể cả Ashe — ngờ rằng chuyến đi này sẽ đưa họ đến tận nơi ở của các vị thần.

Dawn Shard và lăng mộ của Vua Triều Đại

Để chứng minh thân phận hoàng gia của mình trước Hầu tước Ondore và các thế lực kháng chiến, Ashe cần bảo vật của tổ tiên: Dawn Shard, viên đá hoàng hôn được cất giữ trong Lăng mộ Raithwall. Raithwall không phải một vị vua thường: ông là Dynast-King, vị vua huyền thoại đã thống nhất Ivalice hàng thế kỷ trước bằng ba viên đá nethicite — Dusk Shard, Dawn Shard, Midlight Shard — được ban cho bởi chính các vị thần, và thanh Kiếm của các vị Vua (Sword of Kings) có thể cắt được nethicite. Trong lăng mộ đầy bẫy và quái vật canh giữ, Ashe lấy được Dawn Shard cùng sự trợ giúp của Belias, Esper đầu tiên quy phục nhóm — những sinh linh thần thoại bị các vị thần tạo ra và ruồng bỏ, giờ chỉ còn tồn tại để được triệu hồi bởi kẻ đủ mạnh.

Nhưng Dawn Shard không chỉ là chứng chỉ hoàng gia: nethicite là thứ khoáng thạch hấp thụ và khuếch đại Mist — năng lượng ma thuật tràn ngập Ivalice — đến mức một viên đá nhỏ cũng đủ xóa sổ cả một hạm đội. Khi Judge Ghis của Đế quốc cướp Dawn Shard và thử dùng nó trên kỳ hạm Leviathan, viên đá quá tải và phát nổ, nuốt trọn cả hạm đội thứ tám của Archadia trong một cột sáng. Ashe tận mắt chứng kiến thứ "di sản của tổ tiên" mà mình đang ôm ấp thực chất là một quả bom cấp độ tận thế. Và ở phía bên kia chiến tuyến, Đế quốc cũng vừa tìm ra cách chế tạo nethicite nhân tạo (manufacted nethicite) — thứ vũ khí mà các vị thần từng độc quyền, nay sắp nằm trong tay con người.

Nethicite, Mist và những Esper nổi loạn — hệ thống quyền lực thật sự của Ivalice

Muốn hiểu ván cờ của Final Fantasy XII, phải hiểu thứ mọi phe đều tranh giành: nethicite. Ivalice tràn ngập Mist — một dạng năng lượng ma thuật vô hình, đậm đặc ở những vùng nhất định và là nguồn gốc của hầu hết phép thuật lẫn quái vật trong thế giới này. Nethicite là khoáng vật có khả năng hấp thụ Mist vào trong nó rồi giải phóng theo ý muốn của người dùng: một viên đá thần (deifacted nethicite) do Occuria tạo ra có thể tích trữ lượng Mist đủ để san phẳng một thành phố, còn nethicite nhân tạo của Archadia là bản sao chép rẻ tiền và kém ổn định hơn của con người — nhưng là bản sao đầu tiên trong lịch sử không cần đến thần linh. Cuộc chiến tranh giành Dalmasca, xét cho cùng, là cuộc chạy đua vũ trang về thứ "dầu mỏ ma thuật" này, và Sun-Cryst trên đỉnh Pharos là mỏ dầu lớn nhất: một khối nethicite nguyên thủy mà từ đó Occuria cắt ra mọi viên đá chúng ban cho các Dynast-King qua các thời đại.

Lớp lore sâu hơn nữa nằm ở các Esper — những sinh linh được triệu hồi trong game, mà thư viện quái vật (bestiary) của trò chơi kể cho ta một thần thoại hoàn chỉnh: thuở sơ khai, các vị thần tạo ra những "Scion" (hậu duệ) để phục vụ mình, nhưng nhiều Scion đã nổi loạn hoặc bị ruồng bỏ. Ultima, Thiên thần Tối cao, kẻ đứng đầu các Scion ánh sáng, đã dẫn đầu cuộc nổi loạn chống lại chính các vị thần và bị đánh xuống trần gian. Zodiark, Scion bóng tối mạnh nhất, quyền năng đến mức các vị thần phải xích hắn lại từ thuở hắn còn chưa trưởng thành, vì sợ ngày hắn lớn lên. Những Esper người chơi thu thập được trên hành trình — Belias, Mateus, Shemhazai, Zalera và những kẻ khác — đều là tàn dư của cuộc chiến thần thoại đó: những thực thể từng suýt lật đổ thiên giới, giờ bị trói buộc vào các viên đá và phục vụ kẻ phàm nào đủ mạnh để khuất phục chúng. Final Fantasy XII không bao giờ bắt bạn đọc những trang thần thoại này — chúng nằm lặng lẽ trong bestiary, chờ những ai đủ tò mò. Nhưng một khi đã đọc, bạn sẽ hiểu vì sao các vị thần Occuria lại sợ con người đến thế: lịch sử của Ivalice đã chứng minh hai lần rằng kẻ được tạo ra luôn có thể quay lại chống lại đấng tạo hóa — Esper đã làm thế, và giờ đến lượt loài người.

Larsa — hoàng tử nhỏ của Đế quốc và liên minh không tưởng

Giữa cuộc chiến là một đứa trẻ mười hai tuổi: Larsa Ferrinas Solidor, em trai út của Vayne, con trai út của Hoàng đế Gramis. Khác với anh trai mình, Larsa tin rằng chiến tranh là bi kịch có thể tránh được, và cậu tự mình đi vào vùng chiến sự để đàm phán hòa bình với Dalmasca sau lưng cả triều đình. Cậu đồng hành cùng nhóm của Ashe một chặng dài, tặng Penelo một viên nethicite nhân tạo để bảo vệ cô, dùng thân phận của mình mở đường qua các chốt kiểm soát của Đế quốc, và chân thành xem những "kẻ địch của nhà nước" này là bạn.

Larsa là trái tim đạo đức của Final Fantasy XII: cậu chứng minh rằng câu chuyện này không có phe tốt và phe xấu tuyệt đối. Archadia có Vayne tàn nhẫn, nhưng cũng có Larsa nhân hậu và những Judge như Drace — người bị chính chế độ xử tử vì dám chỉ trích Vayne. Dalmasca có Ashe chính trực, nhưng nỗi ám ảnh báo thù của nàng suýt biến nàng thành một Vayne khác. Ngay cả Basch và Gabranth — hai anh em sinh đôi ở hai đầu chiến tuyến — cũng là một tấm gương: một người giữ trọn lời thề hiệp sĩ trong ngục tối suốt hai năm, một người bán linh hồn cho Đế quốc vì căm ghét chính quê hương đã khiến gia đình mình tan nát. Matsuno không viết về anh hùng và quái vật; ông viết về những con người bị lịch sử nghiền nát theo những cách khác nhau.

Occuria — những vị thần chơi cờ bằng lịch sử, và lời từ chối của Ashe

Tại thành phố cổ Giruvegan sâu trong rừng già, Ashe tìm thấy những kẻ đứng sau mọi thứ: Occuria, chủng tộc bất tử tự xưng là thần của Ivalice. Chính họ đã ban nethicite cho Raithwall để ông "cắt gọt" lịch sử theo ý họ mỗi khi nhân loại đi chệch hướng — mỗi thời đại, họ chọn một "Dynast-King" mới, trao đá thần và quyền lực, rồi đứng sau giật dây. Nay họ chọn Ashe: hiện ra trước mặt nàng với hình ảnh của Hoàng tử Rasler, người chồng đã khuất của nàng, họ dụ nàng lấy Sun-Cryst — nguồn nethicite nguyên thủy khổng lồ trên đỉnh ngọn hải đăng Pharos — cắt ra những viên đá mới, và dùng chúng nghiền nát Đế quốc Archadia để trả thù cho Dalmasca. Cái giá chỉ là trở thành con rối tiếp theo của họ, như tổ tiên nàng từng là.

Đây là bước ngoặt vĩ đại nhất của Final Fantasy XII, và nó thuộc về Ashe hoàn toàn. Trên đỉnh Pharos, trước Sun-Cryst chứa đủ sức mạnh để nàng thắng cả cuộc chiến trong một đêm, với hình bóng giả mạo của Rasler thì thầm bên tai suốt hành trình — Ashe nhận ra thứ đang nói chuyện với mình không phải chồng nàng, mà là các vị thần đang dùng khuôn mặt của người nàng yêu nhất để sai khiến nàng. Nàng giương Kiếm của các vị Vua... và từ chối. Không phải từ chối chiến thắng — nàng từ chối cách thắng mà các vị thần sắp đặt, từ chối để lịch sử của con người mãi mãi là ván cờ của kẻ khác. Ít nhân vật chính nào trong Final Fantasy có một khoảnh khắc trưởng thành lớn đến thế: từ một công chúa chỉ biết báo thù, Ashe trở thành người đầu tiên trong hàng thế kỷ dám nói "không" với thần linh.

Reddas và cái chết đẹp nhất Ivalice

Người giúp Ashe phá hủy Sun-Cryst là Reddas, chúa tể hải tặc của cảng Balfonheim — và là một bí mật khác của cốt truyện: trước đây ông là Judge Zecht của Archadia, vị Judge đã ra lệnh dùng nethicite tại Nabudis, khiến cả một vương quốc bị xóa sổ trong chớp mắt cùng hàng vạn sinh mạng. Mang tội lỗi đó suốt đời, Zecht bỏ trốn, đổi tên, và chờ một cơ hội chuộc lỗi. Trên đỉnh Pharos, khi Sun-Cryst được giải phóng và bắt đầu quá tải — sẵn sàng phát nổ như viên đá ở Nabudis năm xưa — Reddas giành lấy thanh Kiếm của các vị Vua từ tay Ashe, một mình lao vào phá hủy khối tinh thể, và tan biến trong cột sáng cùng với nó.

Cái chết của Reddas hoàn thành hai việc cùng lúc: nó cắt đứt nguồn cung nethicite của Occuria vĩnh viễn (từ nay các vị thần không còn đá để ban cho con rối mới), và nó là câu trả lời của trò chơi cho chủ đề tội lỗi: không ai trong Final Fantasy XII được xóa sạch quá khứ — Basch không, Gabranth không, Ondore không — nhưng ai cũng có thể chọn cách đối mặt với nó ở cuối đường. Trước khi chết, Reddas xin Ashe hãy tha thứ cho kẻ đã góp phần hủy diệt quê hương nàng; và nàng, người từng sống chỉ để trả thù, đã tha thứ. Pharos là nơi cả hai con người đầy tội lỗi và thù hận nhất của câu chuyện cùng buông xuống được gánh nặng của mình.

Vayne, Venat và trận chiến trên bầu trời Rabanastre

Ở đầu kia của ván cờ là Vayne Carudas Solidor — và điều làm hắn khác mọi phản diện Final Fantasy khác là hắn không hề điên, cũng không bị thần linh thao túng theo cách thông thường. Vayne giết cha mình (Hoàng đế Gramis) và các thượng nghị sĩ để dọn đường lên ngôi, nhưng mục tiêu cuối cùng của hắn lại là một lý tưởng thật sự: giải phóng nhân loại khỏi Occuria. Đồng minh của hắn, Tiến sĩ Cid — cha của Balthier, nhà khoa học thiên tài đã "nghe thấy giọng nói" của Venat suốt nhiều năm — nghiên cứu nethicite nhân tạo chính là để con người không còn cần đá của thần nữa. Còn Venat là một Occuria phản bội đồng loại: hắn muốn phá vỡ sự độc quyền lịch sử của chủng tộc mình và "trả dây cương của lịch sử về tay con người", dù cái giá là chiến tranh và máu.

Trận chiến cuối cùng diễn ra trên Sky Fortress Bahamut, pháo đài bay khổng lồ treo lơ lửng trên Rabanastre. Vayne hợp thể với Venat thành The Undying, một thực thể nửa người nửa thần — và trớ trêu thay, để "giải phóng con người khỏi các vị thần", hắn chấp nhận trở thành một vị thần mới. Nhóm của Ashe đánh bại hắn không phải bằng sức mạnh của đá thần (thứ họ đã từ chối và phá hủy), mà bằng chính sức mình — minh chứng sống cho luận điểm của Venat và cũng là sự phủ định hắn: con người không cần thần, kể cả thần mang tên Vayne. Khi Bahamut mất kiểm soát và chực rơi xuống Rabanastre, Balthier và Fran ở lại trên pháo đài, lái nó ra xa khỏi thành phố rồi biến mất trong vụ nổ — "nhân vật chính" của câu chuyện kết thúc phần của mình bằng cách hy sinh như một nhân vật chính thực thụ. Một năm sau, lá thư của Penelo khép lại trò chơi: Ashe lên ngôi Nữ hoàng Dalmasca, Larsa trở thành Hoàng đế Archadia, Basch thay em trai đã khuất làm Judge bảo vệ Larsa dưới cái tên Gabranth — và ở đâu đó ngoài kia, một chiếc phi thuyền quen thuộc vừa bị "đánh cắp" khỏi bãi đậu. Balthier vẫn sống, theo cách ồn ào nhất có thể.

Số phận các nhân vật sau cuối game

Ashe lên ngôi Nữ hoàng Dalmasca, cai trị một vương quốc độc lập giữa hai đế quốc đã dịu đi vì những người cai trị mới. Vaan và Penelo trở thành không tặc thực thụ — hành trình của họ tiếp tục trong phần phụ bản Revenant Wings, còn trong bản gốc, Penelo là người kể lại toàn bộ hồi kết qua lá thư gửi Larsa. Basch sống phần đời còn lại dưới danh tính của em trai Gabranth (đã chết trong trận chiến trên Bahamut sau khi kịp bảo vệ Larsa và chuộc lỗi với anh trai), làm Judge hộ vệ cho vị hoàng đế trẻ — người hiệp sĩ bị hàm oan giết vua kết thúc đời mình trong bộ giáp của kẻ đã hãm hại ông, để bảo vệ hòa bình. Balthier và Fran sống sót sau vụ nổ Bahamut như Balthier đã hứa ("nhân vật chính không bao giờ chết") và quay lại "mượn" chiếc Strahl một năm sau đó. Larsa trở thành hoàng đế trẻ nhất của Archadia với sự phò tá của Basch, theo đuổi chính sách hòa bình mà cậu đã mơ từ khi còn là cậu bé đi đàm phán trong vùng chiến sự.

Những hiểu lầm phổ biến

"Vaan là nhân vật chính của FFXII" — Vaan là người dẫn chuyện và là con mắt của người chơi, nhưng nhân vật chính thực sự của cốt truyện là Ashe (mọi quyết định định mệnh đều là của nàng) và ở mức độ nào đó là Balthier — người tự nhận điều đó ngay trong game. Thiết kế này là chủ ý của Matsuno: kể một câu chuyện lịch sử qua con mắt của kẻ nhỏ bé nhất trong đó. "Vayne là phản diện thuần túy" — hắn tàn nhẫn và giết cả cha mình, nhưng lý tưởng giải phóng nhân loại khỏi Occuria của liên minh Vayne–Cid–Venat là thật, và một phần trong đó đã thành hiện thực nhờ chính thất bại của hắn. "Occuria là thần toàn năng" — không: chúng bất tử và quyền năng, nhưng phụ thuộc hoàn toàn vào việc con người chịu làm con rối; khi Ashe từ chối và Sun-Cryst bị phá hủy, chúng mất quyền can thiệp vào lịch sử gần như ngay lập tức. "FFXII không liên quan gì đến các phần khác" — Ivalice là thế giới chung của FF Tactics, Tactics Advance và Vagrant Story, với cùng hệ thống chủng tộc, Esper và phong cách chính trị; bản thân FFXII còn sinh ra phần tiếp theo trực tiếp Revenant Wings.

Giả thuyết chưa có lời giải

Occuria có thực sự đã thua? Chúng rút lui sau Pharos, nhưng những thực thể đã sống hàng thiên niên kỷ hiếm khi bỏ cuộc vì một thất bại. Việc chúng chọn cách thao túng qua hình ảnh người chết (Rasler) cho thấy chúng hiểu con người sâu sắc đến đáng sợ — và trong Ivalice vẫn còn những viên đá và những kẻ tham vọng khác. Balthier biết bao nhiêu về cha mình từ đầu? Việc anh rời bỏ vị trí Judge và cái tên Ffamran mied Bunansa từ rất sớm, cộng với thái độ của anh mỗi khi Tiến sĩ Cid xuất hiện, gợi ý "nhân vật chính" của chúng ta đã chạy trốn khỏi sự thật về Venat còn lâu trước khi anh thừa nhận nó — cuộc hành trình của anh, xét cho cùng, là để quay lại đối mặt với người cha mà anh đã bỏ chạy. Hầu tước Ondore — anh hùng hay kẻ cơ hội? Toàn bộ trò chơi được kể qua hồi ký của Ondore, người tự nhận "kẻ nói dối" ngay từ những dòng đầu (ông từng loan tin Ashe tự sát để bảo vệ nàng, và thao túng cả hai phe trong chiến tranh). Việc người kể chuyện tự thú mình là kẻ nói dối là lời mời của Matsuno dành cho người chơi: hãy tự hỏi bao nhiêu phần của "lịch sử chính thức" Ivalice là sự thật — một câu hỏi mà có lẽ không phần Final Fantasy nào khác dám đặt ra thẳng thắn đến vậy.