Cốt truyện Grand Theft Auto III: Kẻ câm của Liberty City và phát súng cuối cùng

Năm 2001, một gã tội phạm vô danh bị người tình bắn gục và bỏ mặc ngay trong vụ cướp mà cả hai cùng thực hiện. Gã không chết. Gã cũng không nói một lời nào — không khi bị bắt, không khi vượt ngục, không khi lần lượt phục vụ mafia Ý, yakuza Nhật và một tỷ phú biến thái quyền lực, và cũng không khi đứng trước người đàn bà đã phản bội mình lần cuối cùng. Grand Theft Auto III không chỉ là phần game đưa series Grand Theft Auto bước sang kỷ nguyên 3D — nó còn là câu chuyện trả thù lạnh lùng và trống rỗng nhất mà thế giới game từng kể, kết thúc bằng một phát súng mà hơn hai mươi năm sau vẫn không ai dám chắc là nhắm vào ai.

Liberty City năm 2001 — nơi một vũ trụ mới bắt đầu

Liberty City của GTA III là một thành phố hư cấu lấy cảm hứng từ New York, gồm ba khu vực ngăn cách bởi mặt nước: Portland — khu công nghiệp xám xịt với bến cảng, nhà máy và những khu phố lao động; Staunton Island — trung tâm thương mại với nhà chọc trời, quảng trường đèn neon và trụ sở các tập đoàn; và Shoreside Vale — vùng ngoại ô yên tĩnh hơn, nơi có sân bay quốc tế Francis, khu dân cư giàu Cedar Grove và đập thủy điện Cochrane ở phía bắc.

Một chi tiết nền tảng cần nắm trước khi đi vào cốt truyện: GTA III mở ra một dòng liên tục hoàn toàn mới cho series, tách biệt khỏi hai phần 2D trước đó. Rockstar gọi đây là điểm khởi đầu của "vũ trụ 3D" — vẫn là những cái tên Liberty City, Vice City, San Andreas, nhưng lịch sử và nhân vật được viết lại từ đầu. Vì thế mọi chuyện xảy ra trong thời kỳ 2D chỉ còn là quá khứ tham khảo, không ràng buộc gì tới câu chuyện sắp kể.

Bối cảnh thành phố năm 2001 cũng là một thành phố đang mục ruỗng theo đúng nghĩa: các gia đình mafia Ý tranh giành địa bàn với băng đảng Colombian Cartel và tổ chức yakuza Nhật; loại ma túy tổng hợp SPANK tràn lan trên đường phố; cảnh sát thối nát đến mức nhận tiền của cả hai phía. Claude — nhân vật chính — bước vào bàn cờ đó với đúng hai bàn tay trắng và một món nợ máu.

Vụ cướp ngân hàng và phát súng phản bội

Game mở đầu ngay giữa một vụ cướp ngân hàng ở ngoại ô Liberty City. Nhóm cướp gồm bốn người: Claude, bạn gái của anh là Catalina, gã tài xế Miguel thuộc băng Colombian Cartel, và một tên đồng bọn vô danh. Khi cả nhóm tháo chạy khỏi hiện trường, Catalina bất ngờ quay súng: cô ta bắn gục tên đồng bọn, rồi chĩa súng vào chính người tình của mình. Lời từ biệt của Catalina ngắn gọn và lạnh như nước đá — đại ý rằng cô ta là một đứa con gái đầy tham vọng, còn Claude chỉ là hạng tép riu không xứng đi cùng. Phát súng vang lên, Catalina cùng Miguel ôm tiền biến mất, Claude nằm lại trong vũng máu.

Nhưng Claude không chết. Anh bị cảnh sát bắt sống, bị kết án mười năm tù vì tội cướp ngân hàng. Trên đường áp giải qua cầu Callahan về phía Portland, đoàn xe tù bị Colombian Cartel phục kích: băng đảng này cho nổ tung một đoạn cầu hòng bắt cóc một tù nhân khác trong đoàn — một ông lão phương Đông bí ẩn bị áp giải cùng chuyến. Vụ nổ chia cắt Portland khỏi phần còn lại của thành phố, và trong hỗn loạn, Claude cùng một tù nhân khác là 8-Ball — chuyên gia thuốc nổ có đôi tay bị bỏng nặng phải băng bó — xé xiềng xích và biến mất vào thành phố.

Chi tiết đáng nhớ: Claude không hề biết ông lão phương Đông kia là ai, càng không biết rằng sợi dây số phận giữa anh và ông ta sẽ còn kéo dài gần như tới tận cuối game.

Portland — những ngày làm thuê cho gia đình Leone

Không tiền, không nhà, bị truy nã — Claude được 8-Ball giới thiệu tới Luigi Goterelli, chủ câu lạc bộ Sex Club 7 ở khu đèn đỏ, một mắt xích của gia đình tội phạm Leone. Công việc đầu tiên của anh chẳng hào nhoáng gì: lái xe đưa Misty — cô gái điếm được sủng ái của Joey Leone — tới gara của Joey. Nhưng từng việc vặt một, Claude leo dần lên bậc thang của gia đình Leone: làm cho Joey (con trai ông trùm) trong cuộc chiến với băng Triads và gia đình Forelli, rồi làm cho Toni Cipriani — tay caporegime nóng tính đang nuôi mối hận với Triads sau một vụ phục kích hụt ở tiệm giặt ủi.

Đỉnh điểm của quá trình "thử việc" là khi Claude được diện kiến Salvatore Leone — ông trùm của gia đình Leone, một trong những người đàn ông quyền lực nhất Liberty City. Việc đầu tiên Salvatore giao cho anh là lái xe đưa Maria Latore — cô vợ trẻ đẹp mà ông ta nâng niu như một chiến lợi phẩm — đi dạo, và Claude đã cứu cô khỏi một cuộc bố ráp ma túy trong một bữa tiệc kho hàng. Từ đó, Salvatore bắt đầu tin dùng anh thật sự.

Những nhiệm vụ cho Salvatore đưa Claude chạm trán trực tiếp với Colombian Cartel: theo dõi gã pha chế Curly Bob — kẻ bị nghi bán thông tin của Leone cho Cartel để đổi lấy ma túy SPANK — Claude phát hiện một sự thật cay đắng: kẻ đứng sau Cartel giờ chính là Catalina và Miguel. Anh giết Curly Bob ngay tại bến cảng, nhưng cặp đôi kia kịp trốn thoát. Sau đó, cùng với 8-Ball, Claude thực hiện phi vụ lớn nhất cho Leone: đánh chìm cả một con tàu chở đầy SPANK của Cartel ngoài cảng Portland — một đòn giáng mạnh vào đường dây ma túy đang nuôi sống kẻ thù của gia đình Leone, và cũng là đòn giáng vào chính đế chế của người tình cũ.

Cái bẫy của Salvatore và tin nhắn cứu mạng

Phi vụ cuối cùng Salvatore giao cho Claude nghe qua rất đơn giản: lấy một chiếc xe chứa tử thi cần thủ tiêu và phi tang nó. Nhưng khi Claude đang tiến lại gần chiếc xe, máy nhắn tin của anh rung lên — là Maria. Cô cảnh báo: chiếc xe đó là một cái bẫy chết người, và bảo anh tới bến tàu gặp cô ngay lập tức. Nếu Claude bước vào xe, nó sẽ phát nổ.

Tại bến tàu, Maria thú nhận toàn bộ sự thật: trong một cơn ghen tuông và muốn thoát khỏi cuộc hôn nhân tù túng, cô đã nói dối Salvatore rằng mình đang ngoại tình với Claude. Ông trùm già — vốn đã hoang tưởng và chiếm hữu — tin ngay, và quyết định khử luôn "tình nhân" của vợ bằng một vụ tai nạn xe bom hoàn hảo. Maria cứu Claude không hẳn vì tình yêu — cô cứu anh vì anh là con đường duy nhất để cô thoát khỏi Salvatore.

Maria đưa Claude tới gặp Asuka Kasen — nữ thủ lĩnh của tổ chức Yakuza đang hoạt động ở Liberty City. Cả ba lặng lẽ rời Portland sang Staunton Island ngay trong đêm. Nhưng Asuka không làm từ thiện: để chứng minh mình đã cắt đứt hoàn toàn với nhà Leone, Claude phải thực hiện một nhiệm vụ không thể quay đầu — ám sát Salvatore Leone ngay khi ông ta bước ra khỏi câu lạc bộ của Luigi. Phát súng đó biến Claude từ tài sản của Leone thành kẻ thù số một của mafia Ý trên toàn Liberty City — và biến anh thành tài sản mới của Yakuza.

Staunton Island — Yakuza, SPANK và tỷ phú Donald Love

Dưới trướng nhà Kasen, Claude làm việc cho Asuka, cho em trai cô là Kenji Kasen — waka-gashira (phó tướng) của Yakuza — trong cuộc chiến với băng Uptown Yardies và Cartel; đồng thời anh còn bị Ray Machowski, một cảnh sát thối nát làm việc cho Yakuza, sai khiến làm những việc bẩn để bịt kín thân phận hai mặt của hắn. Chính Ray là người giới thiệu Claude với nhân vật quyền lực nhất mà anh từng phục vụ: Donald Love — tỷ phú truyền thông, ông chủ tập đoàn Love Media, kẻ sống trong tòa tháp sang trọng và nói chuyện bằng giọng điệu của một quý ông lịch lãm, nhưng sẵn sàng ra lệnh giết người như ra lệnh gọi một tách trà.

Donald Love giao cho Claude một nhiệm vụ tưởng như chính nghĩa: giải cứu ông lão phương Đông — chính là tù nhân bị Cartel bắt cóc trong vụ phục kích cầu Callahan ngày nào — đang bị băng đảng này giam giữ đòi tiền chuộc. Claude hoàn thành nhiệm vụ, và ông lão trở thành "người bạn già" sống cùng Donald Love trong tòa tháp của hắn.

Nhưng bộ mặt thật của Donald Love nằm ở nhiệm vụ tiếp theo — một trong những âm mưu lạnh lùng nhất toàn bộ series. Love muốn mua lại khu đất công trường Fort Staunton với giá rẻ, và cách nhanh nhất để kéo giá bất động sản xuống là làm cho khu vực đó nổ ra chiến tranh băng đảng. Hắn ra lệnh cho Claude: lái một chiếc xe của Cartel, đâm chết Kenji Kasen — phó tướng Yakuza, người mà Claude vừa làm việc cùng — để Yakuza tin rằng Cartel đã ra tay trước. Claude làm đúng như vậy. Kenji chết dưới bánh xe "của Cartel", và Asuka — không hề hay biết kẻ giết em trai mình đang đứng ngay bên cạnh — thề sẽ nghiền nát Cartel để trả thù.

Chuỗi nhiệm vụ cuối của Donald Love xoay quanh những kiện hàng bí ẩn được đưa về bằng máy bay — thứ mà cả Cartel cũng đang săn lùng. Claude thu hồi được các kiện hàng, lần theo chúng tới tổng hành dinh của Cartel tại chính công trường Fort Staunton, và tại đó anh chạm mặt Miguel và Catalina một lần nữa. Miguel — giờ đã chán ngán sự điên loạn của Catalina — định thương lượng với Claude. Đáp lại, Catalina bắn thẳng vào lưng gã ngay trước mắt Claude rồi bỏ trốn, để lại Miguel hấp hối trong tay kẻ thù. Asuka tới nơi, trói Miguel lại và tra tấn gã nhiều ngày liền để moi thông tin về Cartel — trong khi vẫn tin rằng chính Cartel đã giết em trai mình. Sự thật, như mọi khi trong Liberty City, nằm ngay trước mắt mà không ai nhìn thấy.

Sự biến mất của Donald Love và đòn kết liễu của Catalina

Biến cố kỳ lạ nhất game xảy ra ngay sau đó. Donald Love nhờ Claude lái một chiếc xe mồi nhử để đánh lạc hướng những kẻ đang theo dõi mình. Claude hoàn thành nhiệm vụ và quay về tòa tháp — để tìm thấy một căn penthouse trống rỗng. Donald Love biến mất. Ông lão phương Đông cũng biến mất. Không thư từ, không lời nhắn, không dấu vết vật lộn — chỉ còn lại vài thùng đồ đạc đóng dở. Tới tận ngày nay, đây vẫn là một trong những bí ẩn không lời giải nổi tiếng nhất của cả series Grand Theft Auto.

Khi Claude quay lại công trường Fort Staunton, cảnh tượng chờ anh còn tệ hơn: Asuka Kasen đã chết. Miguel cũng đã chết — bị giết ngay trong lúc bị trói. Catalina đã tới trước, dọn sạch mọi nhân chứng có thể tiết lộ vai trò của cô ta, và để lại một lời nhắn: Maria đã bị bắt cóc. Muốn cô ta sống, hãy mang 500.000 đô la tới biệt thự của Cartel ở Cedar Grove, Shoreside Vale.

Trận cuối ở đập Cochrane

Claude mang tiền tới biệt thự đúng hẹn — và tất nhiên đó là một cái bẫy khác. Catalina nhận tiền, ra lệnh cho tay sai giết Claude, rồi đưa Maria lên trực thăng rời đi. Claude thoát chết trong gang tấc, lần theo chiếc trực thăng tới đập Cochrane ở phía bắc Shoreside Vale. Tại đó, Catalina bỏ Maria lại trên mặt đập cùng đám tay sai, rồi cho trực thăng quay lại tấn công. Một mình giữa vòng vây, Claude hạ gục toàn bộ tay sai của Cartel, và bằng khẩu phóng lựu tìm được trên đập, anh bắn hạ chiếc trực thăng đang lao tới — Catalina chết trong vụ nổ, kết thúc chặng đường tham vọng bắt đầu bằng phát súng phản bội ở đầu game.

Maria được cứu. Khi hai người rời khỏi đập, cô bắt đầu nói — nói liên tục, than vãn về đủ thứ chuyện trên trời dưới biển, về bộ móng tay gãy, về những gì cô vừa trải qua. Màn hình tối dần. Và rồi, trong tiếng nhạc kết thúc, một phát súng vang lên. Game không cho bạn thấy gì thêm. Maria còn sống hay không — Rockstar để câu hỏi đó treo lơ lửng suốt hơn hai mươi năm, và nó trở thành cái kết được bàn tán nhiều nhất trong lịch sử series.

Số phận các nhân vật

Claude biến mất khỏi Liberty City sau trận chiến ở đập, và số phận dài hạn của anh không được GTA III tiết lộ. Người chơi gặp lại anh trong Grand Theft Auto: San Andreas — nhưng đó là câu chuyện của năm 1992, chín năm trước: khi ấy Claude vẫn im lặng như thế, đua xe ở vùng quê San Andreas và rời đi cùng Catalina — mối quan hệ mà chín năm sau sẽ kết thúc bằng máu ở Liberty City.

Catalina chết ở đập Cochrane năm 2001 — cái chết khép lại toàn bộ vòng cung của nhân vật theo dòng thời gian trong game, dù nhờ San Andreas, người chơi đã biết cô ta điên loạn và tham vọng từ gần một thập kỷ trước đó. Salvatore Leone chết dưới tay chính kẻ mà ông ta từng tin dùng nhất — và cái chết của ông làm gia đình Leone suy yếu vĩnh viễn tại Liberty City. Kenji Kasen chết trong một vụ ám sát được dàn dựng để anh ta trở thành cái cớ cho một cuộc chiến. Asuka Kasen chết khi đang đi trả thù cho em trai — mà không bao giờ biết kẻ giết Kenji chính là người cô tin tưởng nhất. Miguel chết hai lần hụt: bị người tình bắn sau lưng, rồi bị chính người tình quay lại kết liễu khi đang bị tra tấn. 8-Ball là một trong số ít người sống sót êm thấm — hắn tiếp tục nghề thuốc nổ của mình ở Liberty City. Còn Maria và Donald Love: một người gắn với phát súng không lời giải, một người biến mất không dấu vết — hai dấu hỏi lớn nhất mà GTA III cố tình để lại.

Những hiểu lầm thường gặp

"Claude chính là Claude Speed của GTA 2." Đây là giả thuyết fan lâu đời nhất của series, dựa trên cái tên và ngoại hình tương đồng. Nhưng theo cách Rockstar phân chia, hai phần 2D thuộc một vũ trụ riêng, còn GTA III mở ra vũ trụ 3D hoàn toàn mới — Claude của GTA III và Claude Speed là hai nhân vật thuộc hai dòng liên tục khác nhau, và hãng chưa bao giờ xác nhận họ là một người.

"Claude bị câm." Game không hề nói vậy. Claude không có một câu thoại nào và cũng không có diễn viên lồng tiếng, nhưng theo lý giải của Rockstar, sự im lặng này là lựa chọn thiết kế của thời kỳ đó: nhân vật chính càng ít nói, người chơi càng dễ hóa thân vào anh ta. Trong San Andreas, Catalina còn mỉa mai chính thói quen không bao giờ mở miệng của Claude — cho thấy trong thế giới của game, anh ta là người ít nói một cách bất thường chứ không phải người khuyết tật.

"Phát súng cuối game chắc chắn là Claude giết Maria." Không có gì chắc chắn cả. Chính phần tóm tắt cốt truyện của GTA Wiki cũng ghi rõ cả hai khả năng: hoặc Claude bắn Maria để bịt miệng, hoặc anh ta chỉ bắn lên trời cho cô ta im. Rockstar chưa bao giờ xác nhận phương án nào, và sự mập mờ đó là có chủ đích.

Giả thuyết & bí ẩn chưa có lời giải

Donald Love đã đi đâu? Các giả thuyết phổ biến nhất: hắn đã cao chạy xa bay khỏi Liberty City cùng ông lão phương Đông khi cảm thấy vòng vây của Cartel và cảnh sát siết lại; hoặc hắn bị thủ tiêu ngoài màn hình bởi những thế lực mà chính hắn đã chọc vào. Một chi tiết khiến fan bàn tán mãi: những kiện hàng bí ẩn mà Donald Love sai Claude đi lấy — bên trong chúng là gì, game cũng không bao giờ tiết lộ, và nhiều người tin sự biến mất của hắn gắn liền với chính những kiện hàng đó.

Ông lão phương Đông thực sự là ai? Ông xuất hiện trong vụ áp giải đầu game, bị Cartel bắt cóc, được Kenji và Donald Love lần lượt tranh giành, rồi biến mất cùng Donald Love. Một nhân vật không tên, không lời thoại, nhưng mọi thế lực trong thành phố đều muốn có ông — GTA III để ngỏ hoàn toàn thân phận và vai trò thật của ông lão, và đó là một trong những "mồi câu" lore nổi tiếng nhất của series.

Phát súng cuối cùng. Dù nghiêng về phương án nào, có một điều không thể phủ nhận: Rockstar đặt phát súng đó ở đó để bạn không bao giờ quên được GTA III sau khi credits chạy xong. Một cái kết "mở" đến mức tàn nhẫn cho một câu chuyện mà nhân vật chính từ đầu tới cuối không nói nổi một câu.

Di sản — tựa game thay đổi cả ngành công nghiệp

Ra mắt trên PlayStation 2 vào tháng 10 năm 2001 — chỉ vài tuần sau sự kiện 11/9, đến mức Rockstar phải hoãn phát hành ít lâu và chỉnh sửa một số nội dung cho phù hợp với không khí tang thương tại New York lúc bấy giờ — GTA III trở thành một cơn địa chấn. Đây là một trong những tựa game đầu tiên chứng minh rằng một thành phố 3D sống động, nơi người chơi được tự do đi bất cứ đâu và làm bất cứ điều gì, là khả thi trên phần cứng console gia đình. Giới phê bình cho nó điểm số gần như tuyệt đối (97/100 trên Metacritic), doanh số vượt 14 triệu bản, và gần như mọi game thế giới mở ra đời sau đó — từ những hậu duệ của chính Rockstar tới vô số đối thủ — đều mang ơn công thức mà GTA III đã đặt nền.

Về mặt kể chuyện, GTA III cũng là mẫu số chung của cả series sau này: một kẻ ngoài lề bị phản bội, leo lên nấc thang tội phạm bằng cách phục vụ những kẻ quyền lực còn thối nát hơn cả kẻ thù của mình, và nhận ra ở đỉnh cao chẳng có gì ngoài sự trống rỗng. Vice City, San Andreas và những phần sau sẽ kể câu chuyện đó bằng giọng văn trau chuốt hơn, nhân vật có chiều sâu hơn — nhưng người đặt viên gạch đầu tiên, lặng lẽ và không nói một lời, mãi mãi là Claude của Liberty City.