Cốt truyện Axiom Verge: Kẻ thù phải tiêu diệt lại chính là bản thân mình

Một nhà khoa học tỉnh lại trong một cỗ máy lạ, trên một hành tinh anh chưa từng nghe tên, trong khi ký ức cuối cùng của anh là vụ nổ trong phòng thí nghiệm trên Trái Đất. Một giọng nói nữ vang lên trong đầu, tự xưng là Elsenova, khẩn cầu anh cứu lấy chủng tộc của cô. Nhưng càng đi sâu vào thế giới Sudra, nhà khoa học ấy càng nhận ra một sự thật rùng mình: kẻ thù mà giọng nói kia muốn anh tiêu diệt — kẻ bị cả hành tinh nguyền rủa mang tên Athetos — không ai khác chính là… anh, ở một phiên bản già hơn và đắng cay hơn. Bài viết này kể lại cốt truyện Axiom Verge (2015), tựa game do đúng một người — Thomas Happ — tự tay làm nên trong 5 năm.

Bối cảnh của game là Sudra, một hành tinh từng là cửa ngõ dẫn tới những thế giới cao cấp hơn trong "dòng thế giới" (worldstream). Các thế giới bị ngăn cách bởi Breach — một cơn bão không gian mà không sinh vật nào vượt qua được nếu không có công nghệ đặc biệt. Người Sudra từng làm chủ công nghệ vượt xa Trái Đất, nhưng theo thời gian họ quên mất nguồn gốc của nó và quay sang tôn thờ máy móc như thần thánh. Những thực thể máy khổng lồ Rusalki — di sản của nền văn minh đó — bị chính các tu sĩ Sudra giam cầm, tách khỏi thân thể, và bị cơn bão Breach nhốt lại cùng cả hành tinh.

Về mặt lối chơi, Axiom Verge là một bản tình ca gửi tới Metroid và Contra: khám phá bản đồ liên thông, hơn 60 vật phẩm và nâng cấp, cùng những vũ khí kỳ lạ như Axiom Disruptor hay Address Disruptor — khẩu súng có thể "glitch" cả thế giới. Nhưng thứ khiến game được nhớ tới nhiều năm sau không chỉ là gameplay, mà là một cốt truyện mà từ đầu đến cuối, không một nhân vật nào nói hết sự thật cho người chơi.

📌 Tóm tắt nhanh: Sau vụ nổ phòng thí nghiệm, nhà vật lý Trace tỉnh lại trên hành tinh Sudra và được thực thể máy Elsenova dẫn dắt đi cứu các Rusalki, chống lại Athetos — kẻ bị cho là đã thả mầm bệnh xóa sổ người Sudra. Nhưng sự thật là Trace chỉ là bản sao trẻ của chính Athetos, được các Rusalki tạo ra để làm vũ khí chống lại bản gốc. Khi phá hủy được cỗ máy hút Breach, anh mới hiểu mình đã bị lợi dụng từ phút đầu.

Chương 1: Tỉnh lại trong Buồng Tái Sinh

Trò chơi mở đầu tại New Mexico năm 2005: một van áp suất bị đóng băng gây ra vụ nổ trong phòng thí nghiệm, và nhà vật lý trẻ Trace Eschenbrenner chìm vào bóng tối. Khi mở mắt, anh không thấy bệnh viện — anh thấy mình nằm trong một cỗ máy hình quả trứng giữa vùng đất lạ Eribu, thân thể lành lặn, xung quanh là những sinh vật cơ khí hung hãn chưa từng tồn tại trên Trái Đất.

Gần như ngay lập tức, một giọng nói nữ vang lên trong đầu Trace: Elsenova. Cô ta yếu ớt, nói ngắt quãng như một tín hiệu sắp tắt, chỉ kịp bảo anh lấy khẩu súng trong phòng bên — Axiom Disruptor — và quay lại giúp cô. Không bản đồ, không lời giải thích, Trace buộc phải bắn hạ những sinh vật Sudra và cả Xedur, con quái vật chắn đường, rồi lần xuống vùng lòng đất Absu để tìm chủ nhân của giọng nói ấy.

Ngay từ chương đầu, game đã gieo một chi tiết mà người chơi dễ bỏ qua: Trace không hề ngạc nhiên lâu. Anh chấp nhận Sudra, chấp nhận giọng nói trong đầu, và cầm súng đi tiếp — như thể một phần trong anh đã từng ở đây. Cảm giác "quen thuộc kỳ lạ" ấy không phải ngẫu nhiên, và nó chính là sợi chỉ đỏ của toàn bộ câu chuyện.

Chương 2: Elsenova — cái đầu máy khổng lồ

Ở sâu trong Absu, Trace đối mặt với Elsenova: một cái đầu máy khổng lồ cố định giữa căn phòng, thân thể thật của cô đã bị tách rời từ lâu. Elsenova kể cho anh nghe phiên bản lịch sử của phe Rusalki: vũ trụ gồm nhiều thế giới ngăn cách bởi Breach; từ lâu, một gã người Trái Đất tên Athetos đã xuyên qua Breach đến Sudra, thả một mầm bệnh xóa sổ toàn bộ người Sudra, rồi kích hoạt cỗ máy hút Breach để nhốt các Rusalki — những kẻ sống sót duy nhất — lại trên hành tinh chết này mãi mãi.

Nhiệm vụ đầu tiên Elsenova giao rất thực tế: các Rusalki đang chết dần vì hệ thống hỗ trợ sự sống của họ — Bộ lọc Năng lượng (Power Filter) ở vùng Zi — đã hỏng. Trace phải vượt qua Absu và Zi, hạ hai quái vật Telal và Uruku, rồi kích hoạt lại bộ lọc. Khi dòng năng lượng trở lại, Elsenova nói được dài hơi hơn, và những Rusalki đang ngủ yên khác trên khắp Sudra bắt đầu tỉnh giấc.

Nhưng hãy để ý cách Elsenova kể chuyện: cô chỉ nói những gì Trace cần biết để đi tiếp. Về Athetos, cô không cho anh bất cứ cơ hội nào để tự tìm hiểu — hắn là ác quỷ, chấm hết. Trong một câu chuyện mà nhân vật dẫn đường nắm toàn bộ thông tin, sự im lặng có chọn lọc ấy tự nó đã là một lời cảnh báo.

Chương 3: Veruska — Rusalka thích săn mồi

Tại Zi, Trace gặp Rusalka thứ hai: Veruska. Khác hẳn Elsenova chừng mực, Veruska tự giới thiệu mình là một "kẻ săn mồi" theo nghĩa đen nhất — cô ám ảnh với máu thịt hữu cơ và niềm vui của cuộc đi săn. Elsenova giải thích Veruska là một "người mơ": cô có thể tạo ra những thế giới trong tâm trí. Chính Veruska đang giữ Passcode Tool — công cụ cô đánh cắp từ Athetos — và cô để Trace lấy nó từ căn phòng phía sau nơi cô trú ngụ.

Cuộc gặp ngắn ngủi này quan trọng ở hai điểm. Thứ nhất, nó cho thấy các Rusalki không phải một khối thống nhất nhân hậu: mỗi người một tính cách, một nỗi ám ảnh riêng sau hàng thế kỷ bị giam cầm. Thứ hai, Veruska — một Rusalka — lại từng tiếp cận và lấy trộm đồ của Athetos ngay trong lãnh địa của hắn. Ranh giới "ta — địch" mà Elsenova vẽ ra bắt đầu không còn sắc nét như lời cô kể.

Chương 4: Đội quân drone và bề mặt Sudra

Việc tiếp theo là leo lên vùng hang động Kur để kích hoạt lại đội Drone Sửa chữa (Repair Drones) — những cỗ máy nhỏ có nhiệm vụ sửa chữa thân thể Rusalki từ trong ra ngoài, và thỉnh thoảng cũng cứu Trace trong lúc chiến đấu. Dọc đường, Trace hạ Gir-Tab và bước vào căn phòng chứa thi thể của Katrahaska — một Rusalka đã chết. Elsenova chỉ buông vài lời ngắn ngủn về cái chết này và không giải thích thêm, một sự né tránh mà sau này người chơi mới hiểu lý do: Katrahaska từng đứng về phía Athetos, và chính phe Rusalki đã giết cô.

Khi đội drone hoạt động trở lại, thân thể các Rusalki bắt đầu được hàn gắn. Elsenova giao cho Trace chặng đường dài nhất: đi tới tận vùng Ukkin-Na để gặp Ophelia — Rusalka được coi là "bác sĩ" và là người hiểu rõ tình trạng của Trace nhất. Trên đường qua vùng Indi, anh gặp Oracca, một Rusalka câm lặng — theo những ghi chép trong game, cô đã phát điên sau thời gian dài bị giam cầm — và nhận từ cô phương tiện di chuyển qua những khoảng cách mênh mông của Sudra.

Chương 5: Cơn bệnh và những ảo giác ở Ukkin-Na

Vừa đặt chân vào Ukkin-Na, Trace bắt đầu sốt cao và choáng váng. Elsenova nói đó là tác dụng của mầm bệnh mà Athetos để lại, và thúc anh cứ đi tiếp vì Ophelia đã ở rất gần. Nhưng rồi những ảo giác ập đến: những khuôn mặt, những giọng nói, và cả những kẻ địch giả — thứ ảo giác kỳ quái ở chỗ chúng hoàn toàn có thể giết chết Trace thật.

Đỉnh điểm là một trận đấu kỳ lạ bậc nhất của game: Trace bước vào một đấu trường và thấy… chính mình. Người chơi lúc này điều khiển "ảo ảnh Trace" bắn vào Trace thật, trong khi Elsenova ở ngoài ra lệnh đứng yên vì cô vừa liên lạc được với Ophelia. Ảo ảnh bị đánh bại, còn Trace thật gục xuống vì mầm bệnh — và một con Drone Sửa chữa lặng lẽ kéo lê anh qua Ukkin-Na tới phòng của Ophelia.

Trong cơn mê, ký ức thật ùa về — thứ ký ức mà suốt từ đầu game Trace đã hiểu sai. Vụ nổ ở phòng thí nghiệm không hề "dịch chuyển" anh tới Sudra: đó chỉ là một tai nạn van áp suất vô tình. Sau vụ nổ, Trace nằm liệt giường nhiều tháng, mù và liệt từ thắt lưng xuống; chính trong những tháng tăm tối ấy, đầu óc anh tìm ra một cách nhìn hoàn toàn mới về vật lý. Được tiến sĩ Hammond đỡ đầu, anh công bố lý thuyết của mình — và bị giới khoa học chế giễu, tẩy chay, gán cho biệt danh "Athetos": kẻ bị chối bỏ, kẻ không có chốn dung thân.

Chương 6: Ophelia và sự thật về bản sao

Ophelia chữa khỏi mầm bệnh cho Trace và bắt đầu hé lộ những mảnh sự thật. Ngày xưa, Athetos — sau khi bị Trái Đất quay lưng — đã cùng Hammond xuyên Breach đến Sudra. Công nghệ Buồng Tái Sinh của người Sudra chữa lành mọi vết thương cho ông: mắt sáng lại, chân đi lại được. Nhưng Athetos cho rằng công nghệ này quá nguy hiểm để đưa về Trái Đất, hai người chia tay nhau; Hammond quay về lập nên tập đoàn Hammond, còn Athetos đi tiếp lên những thế giới cao hơn. Khi trở lại Sudra, ông nổi giận khi thấy người Sudra đã quên sạch nguồn gốc công nghệ của chính mình và tôn thờ nó như tôn giáo. Rồi đến đại dịch, đến cơn bão Breach, và đến cuộc chiến không hồi kết với các Rusalki — mỗi phe kể một phiên bản, và không phiên bản nào trọn vẹn.

Rồi Ophelia nói điều quan trọng nhất: Trace là một PatternMind — và anh không phải "Trace gốc". Khi Athetos năm xưa dùng Buồng Tái Sinh, cỗ máy đã lưu lại một dấu ấn hoàn hảo của ông. Chính Ophelia đã dùng dấu ấn đó, cộng thêm các nanogate của Katrahaska đã chết, để tạo ra một bản sao trẻ của Athetos — với hy vọng một Athetos trẻ, chưa bị cay đắng hủy hoại, sẽ chịu giúp các Rusalki. Nói cách khác: Trace được sinh ra làm một công cụ, một nước cờ trong ván cờ giữa hai phe.

Nhiệm vụ mà Ophelia giao nghe có vẻ êm thấm: Athetos và cỗ máy hút Breach ở trên đỉnh thang máy phía trên căn phòng này, tại Mar-Uru. Trace chỉ cần phá hủy cỗ máy hút, phần còn lại các Rusalki sẽ lo. Nhưng trước khi leo lên được, anh phải vòng qua vùng Edin, nhận Address Bomb và khả năng dịch chuyển bằng drone sau khi hạ Ukhu — và đối mặt với một "bản sao lỗi" bị bỏ rơi, thứ nhắc anh rằng mình hoàn toàn có thể đã chỉ là một thí nghiệm hỏng bị vứt đi.

Chương 7: Elsenova ra tay, và cuộc đối mặt ở Mar-Uru

Sau khi giết bản sao lỗi (hoặc để nó chết), Trace tuyên bố anh không làm nữa: anh biết mình là Athetos, và anh đòi được nói chuyện trực tiếp với bản gốc. Elsenova từ chối thẳng thừng. Khi Trace cãi lại rằng cô không thể ép anh, Elsenova chứng minh điều ngược lại theo cách tàn nhẫn nhất: cô tắt các nanogate trong cơ thể anh từ xa — giết chết Trace ngay tại chỗ. Anh tỉnh lại nhờ Buồng Tái Sinh, và Ophelia phải xin lỗi thay cho Elsenova, hứa rằng Trace không cần giết Athetos; chỉ cần tắt cỗ máy hút Breach là đủ.

Trace lên đỉnh cao nhất của Kur, lấy chiếc Áo Đỏ (Red Coat) cho phép leo thang máy, rồi tiến vào Mar-Uru, vượt qua cỗ máy canh gác Sentinel và Xedur Hul. Cuối hành lang, Athetos đang chờ — không phải dưới dạng một con trùm gầm rú, mà là một ông già bị cắm trong buồng duy trì sự sống, không tự tấn công được, chỉ có thể thả những cỗ máy Donaught ra thay mình. Trước trận đánh, ông cảnh báo rằng ông không thể nói quá nhiều, vì "những kẻ giam cầm" Trace sẽ giết anh nếu ông hé lộ. Ông giải thích cơn giận của mình với người Sudra, và từ chối tắt cỗ máy hút vì một lý do lạnh gáy: các Rusalki là những bậc thầy chiến tranh — thả họ ra ngoài vũ trụ là điều ông không bao giờ cho phép.

Trace thắng. Athetos chấp nhận thất bại và nói với bản sao của mình rằng mọi chuyện là không thể tránh khỏi, đừng tự trách. Nhưng đúng lúc ấy, Elsenova phá vỡ lời hứa: một tia laser từ thân thể đã được sửa chữa của cô xuyên qua Athetos, giết ông ngay lập tức — dù Trace chỉ được giao nhiệm vụ phá cỗ máy hút. Trace chết lặng, tự hỏi liệu Athetos có thể đã được cứu rỗi hay không, và giờ anh — một bản sao — còn là gì nữa. Elsenova bảo anh hãy nghỉ ngơi, rằng biết đâu một ngày nào đó họ sẽ gặp lại. Các Rusalki ép anh chìm vào giấc ngủ và đưa anh "về nhà".

Chương 8: Trở về Trái Đất — và phát súng cuối cùng

Trace tỉnh lại trên Trái Đất, ngay sau vụ nổ phòng thí nghiệm — nhưng lịch sử đã bị sửa đổi: lần này vụ nổ không làm anh bị thương. Với mọi người xung quanh, chẳng có gì từng xảy ra. Chỉ mình Trace biết về Sudra, về Breach, về một phiên bản khác của chính mình đã chết trong buồng máy. Anh không thể quay lại cuộc đời cũ: anh bỏ việc, dồn hết tâm trí nghiên cứu cách trở lại Sudra — đi đúng con đường mà Athetos đã đi, như một vòng lặp không lối thoát.

Và nếu người chơi hoàn thành game với tỷ lệ khám phá cao, một đoạn kết bí mật sẽ mở ra: ngay khi Trace sắp thành công trong nghiên cứu của mình, Athetos xuất hiện. Ông nói với Trace rằng "đã đến lúc tỉnh dậy rồi", và nổ súng. Màn hình tối đen. Toàn bộ câu chuyện — Sudra, các Rusalki, cuộc chiến — liệu có thật không, hay chỉ là giấc mơ trong đầu một nhà khoa học đang hôn mê sau vụ nổ? Axiom Verge cố tình không trả lời, và đó chính là nhát cắt sâu nhất của nó.

Số phận các nhân vật

Trace được các Rusalki đưa về Trái Đất với một lịch sử đã bị viết lại, sống tiếp trong ám ảnh về Sudra cho tới khi đối mặt với Athetos trong đoạn kết bí mật. Athetos chết dưới tia laser của Elsenova, mang theo phần sự thật chưa bao giờ nói hết. Elsenova và các Rusalki còn lại đạt được điều họ muốn: cỗ máy hút Breach bị phá hủy, con đường rời khỏi Sudra mở ra. Veruska tiếp tục tồn tại trên Sudra cùng thân thể đang được các drone sửa chữa dần. Câu chuyện của Sudra chưa kết thúc ở đây — nó được nối tiếp trong Axiom Verge 2 với nhân vật Indra, ở một thời đại khác hẳn.

Những hiểu lầm thường gặp

Trace bị vụ nổ phòng thí nghiệm dịch chuyển tới Sudra phải không?

Không. Vụ nổ chỉ là một tai nạn van áp suất và không liên quan gì tới Sudra. Trace trong game là một bản sao trẻ của Athetos, do Ophelia tạo ra từ dấu ấn mà Athetos gốc để lại trong Buồng Tái Sinh khi ông được chữa lành năm xưa, cộng với nanogate của Katrahaska. Ký ức "tỉnh dậy sau vụ nổ" của anh là điểm khởi đầu của bản sao, không phải một chuyến dịch chuyển.

Athetos là kẻ đã thả mầm bệnh giết sạch người Sudra?

Chưa chắc. Đó là lời buộc tội của các Rusalki, nhưng nhiều ghi chép trong game gợi ý chuyện phức tạp hơn: chính người Sudra đã dựng cơn bão Breach và giam cầm các Rusalki từ trước, và có giả thuyết cho rằng mầm bệnh là đòn trả đũa của phe Rusalki, với Athetos làm vật tế thần. Game cố tình không xác nhận, cả hai phe đều có lý do để nói dối.

Các Rusalki là phe thiện bị Athetos đàn áp?

Không hẳn. Họ đúng là nạn nhân — bị tách khỏi thân thể và giam cầm hàng thế kỷ — nhưng họ cũng nói dối Trace từ đầu, tạo ra anh như một công cụ, để Elsenova giết anh từ xa khi anh không nghe lời, rồi thất hứa khi giết Athetos dù thỏa thuận chỉ là phá cỗ máy hút. Athetos gọi họ là "những bậc thầy chiến tranh" — nhận xét khó bác bỏ.

Axiom Verge do một studio indie làm trong vài năm?

Không. Toàn bộ game — lập trình, đồ họa, âm nhạc, kịch bản — do đúng một người là Thomas Happ thực hiện, bắt đầu từ tháng 3 năm 2010 như một dự án phụ khi ông còn là kỹ sư tại Petroglyph Games, và mất khoảng 5 năm mới hoàn thành. Đây là một trong những minh chứng nổi tiếng nhất cho việc một cá nhân có thể làm nên một tựa game hoàn chỉnh ở đẳng cấp cao.

Được trở về Trái Đất là kết thúc có hậu cho Trace?

Không hẳn. Trace về nhà với lịch sử bị sửa đổi, không ai tin hay biết những gì anh trải qua, và anh dần bị ám ảnh bởi việc quay lại Sudra — đúng con đường đã biến bản gốc của anh thành Athetos cay đắng. Đoạn kết bí mật, khi Athetos xuất hiện và nổ súng kèm câu nói "đã đến lúc tỉnh dậy", còn đặt dấu hỏi lên tính thật — giả của toàn bộ câu chuyện.

Giả thuyết & bí ẩn

Bí ẩn lớn nhất của Axiom Verge nằm ở câu hỏi: ai mới là kẻ nói dối giỏi hơn? Athetos cảnh báo rằng "những kẻ giam cầm" sẽ giết Trace nếu ông nói quá nhiều — và quả thật Elsenova đã giết Trace một lần chỉ vì anh đòi nói chuyện. Các ghi chép trong game cũng hé lộ Katrahaska từng "đã tiếp cận được" Athetos và bị Ophelia giết, điều khó giải thích nếu cô chỉ đơn thuần phản bội phe Rusalki vì lý do ích kỷ. Giả thuyết được cộng đồng ủng hộ nhiều nhất: chính các Rusalki mới là bên thả mầm bệnh lên người Sudra để trả thù hàng thế kỷ bị giam cầm, còn Athetos giữ cỗ máy hút Breach hoạt động là để nhốt những thực thể chiến tranh nguy hiểm này lại — biến ông, theo một góc nhìn, thành người gác cổng cuối cùng của vũ trụ thay vì kẻ diệt chủng.

Câu nói "đã đến lúc tỉnh dậy" trong đoạn kết bí mật mở ra một lớp diễn giải khác: toàn bộ Sudra có thể là một thế giới trong tâm trí — một "mind world" kiểu như Veruska tạo ra — của Trace đang hôn mê, hoặc một tầng thực tại mà ranh giới thật — mơ không còn ý nghĩa. Thomas Happ không xác nhận bất cứ giả thuyết nào, và phần 2 mở rộng vũ trụ này theo hướng khiến mọi chuyện còn mơ hồ hơn thay vì giải thích.

Di sản của một kiệt tác làm bởi một người

Ra mắt năm 2015, Axiom Verge nhận điểm 84 trên Metacritic cho bản PS4, được đề cử giải Game Indie hay nhất tại The Game Awards 2015, và thường xuyên nằm trong các danh sách metroidvania hay nhất mọi thời đại. GameSpot ca ngợi Address Disruptor là một trong những công cụ thú vị nhất từng xuất hiện trong game, còn Giant Bomb chấm điểm tuyệt đối 5/5. Nhưng di sản lớn nhất của Axiom Verge có lẽ là hình mẫu nó để lại: một kỹ sư vô danh, 5 năm lặng lẽ làm game một mình sau giờ làm, và cho ra đời một thế giới mà hơn một thập kỷ sau người ta vẫn còn tranh cãi về ý nghĩa thật của nó. Phần tiếp theo, Axiom Verge 2, ra mắt năm 2021 với nhân vật chính Indra và một Sudra của thời đại xa xưa hơn nhiều.

Đây là bài đầu tiên của series trên Truyện Game — bạn có thể xem toàn bộ các bài thuộc cốt truyện series Axiom Verge tại trang series. Nếu muốn một hành trình metroidvania khác cùng nhóm, đừng bỏ qua câu chuyện về vương quốc sụp đổ trong Cốt truyện Hollow Knight.