Cốt truyện Iconoclasts: Cô thợ máy chui và cú lật đổ cả một tôn giáo

Có những game mở đầu bằng một anh hùng được chọn. Iconoclasts mở đầu bằng một cô gái 17 tuổi chui xuống gầm bàn, giấu chiếc cờ-lê của mình vào hầm bí mật — vì trên hành tinh này, tự ý sửa chữa máy móc là một tội lỗi đáng bị hành quyết. Tám năm một mình làm game của Joakim Sandberg đã tạo ra một trong những Metroidvania có cốt truyện nặng ký nhất: một câu chuyện về đức tin, về năng lượng "thánh" đang cạn kiệt, và về vị thần mà cả một nền văn minh thờ phụng — thứ hóa ra chỉ là một con tàu vũ trụ hết nhiên liệu.

Hành tinh trong game giống Trái Đất đến kỳ lạ: có cây cối, có biển, có những khu định cư của con người. Nhưng mọi thứ vận hành bằng Ivory — một chất lỏng trắng ngà tồn tại trong mọi vật chất, được tôn thờ như "nhiên liệu thánh". Kẻ nắm độc quyền Ivory là One Concern, một tổ chức thần quyền cai trị dưới danh nghĩa tôn giáo Tri, thờ ba thực thể: Mother — người đứng đầu tối cao; Him — vị thần giun sao (Starworm) ngự trên trời; và dòng dõi Medium — những con người dung hợp hoàn hảo với Ivory. Chỉ những thợ máy được Concern "ban phước" mới được chạm vào máy móc. Còn lại, ai tự ý sửa chữa đều là kẻ dị giáo.

Robin, 17 tuổi, là một kẻ dị giáo như thế. Cô sống một mình ở House 04, Blockrock, Settlement 17, kể từ khi cha cô — Polro, một thợ máy chính thức của Concern — qua đời hai tháng trước với hồ sơ ghi vỏn vẹn chữ "tai nạn". Anh trai cô, Elro, 26 tuổi, là nhà hóa học ChemiCo cho Concern, sống cùng vợ Henetta và con gái Ella ở House 05 — và bí mật tham gia ChemiCo Contra, hội kín chống độc quyền năng lượng của Concern. Ngay trước khi game bắt đầu, Elro đã lẻn vào trụ sở One Concern và ám sát Agent Grey ngay trước mặt Agent Black — mà Grey lại là người bạn thân duy nhất của Black. Từ giây phút đó, bi kịch của cả gia đình Robin đã được định đoạt.

📌 Tóm tắt nhanh: Trên hành tinh do thần quyền One Concern cai trị, cô thợ máy chui 17 tuổi Robin chỉ muốn giúp đỡ mọi người — nhưng lòng tốt đó cuốn cô vào bi kịch gia đình, cuộc đào thoát khỏi nhà tù, thành phố dưới nước của người Isi, tòa tháp tẩy não trẻ em và cuối cùng là cuộc đối đầu với Mother, kẻ đứng đầu tôn giáo. Khi "vị thần" Starworm giáng xuống, Robin phát hiện ra sự thật động trời: đó chỉ là một con tàu vũ trụ do người chim ngoài hành tinh lái, đến để hút cạn năng lượng Ivory của hành tinh. Cô đánh bại hắn, giải phóng Ivory hồi sinh hệ sinh thái, rồi về nhà ngủ một giấc.

Chương 1: Cô thợ máy chui ở Settlement 17

Game mở đầu bằng một dư chấn từ phía tây. Robin đang ngủ thì bị đánh thức bởi tiếng rung chuyển — đó là Penance giáng xuống House 03 của Blockrock: nghi lễ hành quyết của đạo Tri, dùng cỗ máy Spine Controller chui từ dưới đất lên phá hủy cả ngôi nhà, thường là khi nạn nhân còn bị phong tỏa bên trong. Robin chạy đến hiện trường, rồi quay về nhà thì thấy hai đặc vụ Black và White của One Concern đang đợi sẵn. Chúng ngửi thấy mùi "tội lỗi": có tin đồn con gái của người thợ máy đang lén lút nối nghiệp cha.

Cuộc đối chất căng như dây đàn. Black — người phụ nữ tóc bạc với cánh tay giả màu tím, một trong những Agent đáng sợ nhất của Concern — nhìn Robin bằng ánh mắt của kẻ vừa mất đi người bạn duy nhất. White thì ôn hòa hơn, nhưng cả hai đều là Transcendent: con người được "siêu việt hóa" bằng Ivory, gần như bất tử. May mắn là chúng chưa có bằng chứng. Ngay khi chúng rời đi, Robin mở hầm bí mật dưới sàn nhà, lấy ra chiếc cờ-lê của mình — vũ khí, công cụ và cũng là bản án tử treo lơ lửng trên đầu cô.

Ở đầu game, Robin là hình mẫu của sự lạc quan ngây thơ: trong đầu cô, chỉ cần giúp đỡ mọi người bằng mọi cách có thể thì thế giới sẽ tốt đẹp hơn. Triết lý đơn giản đó — trích từ hồ sơ nhân vật chính thức: "nếu chỉ cần giúp bất kỳ ai bằng mọi cách có thể, bạn có thể sửa chữa cả thế giới" — sẽ đẩy cô vào mọi rắc rối trong game, và cũng chính là thứ cuối cùng cứu được hành tinh.

Chương 2: Bi kịch House 05 — đêm Penance

Elro gọi Robin đến House 05 nhờ sửa nhà — một cái bẫy của số phận. Anh vừa trở về sau vụ ám sát Agent Grey, đang bị truy nã mà không dám nói với ai, kể cả vợ. Trong lúc Robin đang lén lút hàn gắn đường ống (hành vi thợ máy không phép), Black và White ập vào. Black bắt quả tang cả hai tội lỗi cùng lúc: Robin hành nghề chui, Elro che giấu tội phạm. Robin bị tống vào Community Centre; cả gia đình Elro bị phong tỏa trong nhà chờ Penance.

Đêm đó, Spine Controller trồi lên từ lòng đất và nghiền nát House 05. Henetta và Ella chết trong đống đổ nát. Elro vùng vẫy bằng thanh kiếm cổ treo trên lò sưởi — vô ích trước cỗ máy, nhưng anh may mắn thoát chết nhờ chui xuống chính đường hầm mà Controller đã đào. Robin, đang ngồi tù, không hề biết anh trai mình còn sống. Cô chỉ biết một điều: gia đình anh trai đã tan nát, và cô tin một phần lỗi thuộc về mình.

Trong tù, Robin gặp Mina, 24 tuổi, một người Isi — tộc người sống dưới nước mà Concern gọi khinh miệt là "pirates" (hải tặc). Mina là kẻ trộm dao găm đã chuyển sang dùng shotgun, tính khí bộc trực. Hai cô gái dùng Isi Seeds — hạt giống cây lá tròn mà người Isi mang theo từ con tàu tổ tiên — phá cửa vượt ngục. Tình bạn giữa Robin và Mina, được đo bằng chỉ số Friendship ẩn trong game, sẽ quyết định Mina có quay lại giúp Robin trong trận chiến cuối cùng hay không.

Chương 3: Royal và thành phố dưới nước Isilugar

Trên đường chạy trốn qua Shard Wastelands, Robin gặp một chàng trai kỳ lạ đang trồng hoa bằng ý nghĩ — Royal, 18 tuổi. Cậu ta ngây thơ đến mức khó tin, chán ngán cuộc sống nhung lụa và giấu nhẹm thân phận thật: cậu là Progeny, người kế vị của Mother, một Medium — con người dung hợp hoàn hảo với Ivory, có thể điều khiển mọi vật chất chứa Ivory. Chi tiết đắt giá: Royal chỉ trồng được hoa lá vuông — thực vật bản địa của hành tinh — chứ không trồng được hoa lá tròn của người Isi, một gợi ý tinh tế về nguồn gốc ngoại lai của tộc Isi.

Sự ngây thơ của Royal suýt giết chết Robin: cậu vô tình khiến cô bị bắt và đưa lên đoàn tàu cứu trợ của Concern, nơi cô suýt bị hành quyết. Royal phải phá tung buổi lễ, hất Robin lên một đoàn tàu hàng đang chạy. Tướng Chrome — chỉ huy quân đội One Concern — truy đuổi bằng trực thăng, tàu trật đường ray, cả hai trôi dạt đến gần Isilugar: thành phố ẩn dưới nước của người Isi. Mina đưa họ vào thành phố, nơi Robin lần đầu được thấy một xã hội sống ngoài vòng kiểm soát của Concern — yên bình, tự do, và cũng mong manh vô cùng.

Chương 4: Isilugar thất thủ — cái chết của Agent White

Bình yên chẳng kéo dài. Quân One Concern lần ra Isilugar. Robin và Mina lặn xuống phòng thí nghiệm cổ, kích hoạt cỗ máy Inti để di dời cả thành phố xuống sâu hơn dưới nước — nhưng một Controller của Concern đã chiếm đoạt cỗ máy, buộc họ phải đánh bại nó trước khi thành phố có thể lặn sâu thoát nạn.

Giữa hỗn loạn, Black và White thâm nhập phòng thí nghiệm. Trong khoảnh khắc sinh tử, Mina gieo Isi Seeds vào người Agent White — và cả nhóm chứng kiến điều không tưởng: hạt giống nảy mầm bùng nổ khi chạm vào Ivory nguyên chất trong cơ thể Transcendent, mọc thành cây xé xác White từ bên trong. Đây là lần đầu tiên họ biết Isi Seeds giết được Transcendent — thứ vũ khí duy nhất có thể hạ được những kẻ gần như bất tử. Nhưng chiến thắng đẫm máu: Black bắt cóc Samba — 28 tuổi, bạn thân nhất của Mina, người Isi thận trọng luôn cằn nhằn vì Mina hay lang thang — làm con tin để tẩu thoát.

Trên đường truy dấu Samba, Elro — người mà Robin tưởng đã chết — bất ngờ tái xuất. Anh đã lẩn trốn suốt thời gian qua, nhặt lại thanh kiếm gãy từ đống đổ nát của House 05. Ba người Robin, Mina, Elro hợp thành một đội, tiến vào Ferrier Shockwood — khu rừng nơi The Tower tọa lạc.

Chương 5: The Tower — lò tẩy não trẻ em

The Tower là cơ sở tuyệt mật mà chỉ các Bastion Suits biết đến: nơi trẻ em — gọi là Pupils — bị tẩy não bằng súng Mind Control để xây dựng "xã hội mới" cho kế hoạch bí mật của Mother. Robin chứng kiến một học viên bị ép tự sát làm gương răn đe những đứa trẻ khác. Không khí trong tháp đặc quánh sự điên rồ có hệ thống của một bộ máy tôn giáo đã thối rữa từ bên trong.

Trên đỉnh tháp, Elro quyết định đối đầu Black một mình — để trả thù cho Henetta và Ella. Anh thậm chí còn lừa Robin và Mina lùi lại, khóa cửa nhốt họ ở ngoài. Nhưng Black nhanh hơn và tàn nhẫn hơn: cô bắn gục Elro rồi xé phăng cánh tay phải của anh, đang định bẻ cổ thì General Chrome ập vào ngăn lại — giết người theo kiểu đó là "murder", trái với giáo luật Tri. Trong hỗn loạn, Silver Watchman húc văng Black cùng Mina và Samba xuống Dark Cave; Elro bất tỉnh bị bắt đưa về bệnh viện của Concern. Robin mất dấu cả anh trai lẫn bạn bè trong cùng một đêm.

Chương 6: Omega Controller và sai lầm triệu hồi Him

Trong Dark Cave, Robin tái hợp với Royal. Cả hai vô tình đánh thức Omega Controller — cỗ máy cổ có khả năng điều khiển địa hình cả hành tinh. Royal, tưởng nhầm nó là tượng thờ Tri, tấn công nó; một con Mắt xanh khổng lồ (Eye) điều khiển cỗ máy hiện ra và bị Robin tiêu diệt. Rồi Royal làm điều dại dột nhất game: cậu hất xác con mắt bay đi — và nó phát ra một tín hiệu ánh sáng bắn thẳng lên trời.

Đó là lời cầu cứu gửi tới Him. Vị thần giun sao mà cả nền văn minh thờ phụng — sắp giáng xuống, sớm hơn rất nhiều so với kế hoạch của Mother.

Hậu quả dây chuyền ập đến: Royal bị giam ở One Concern West; Black phục kích hụt Chrome rồi đánh Royal bất tỉnh; nhóm của Robin đột nhập One Concern East giải cứu Elro — lúc này cụt tay, yếu ớt, vừa thoát khỏi giường bệnh. Royal hứa rằng Mother sẽ chữa lành cho Elro nếu họ đến City One gặp bà. Không còn đường lui (phía tây là quân đội Concern), cả nhóm đành đi về phía đông — đến thẳng hang ổ của kẻ thù lớn nhất.

Chương 7: Cái chết của Mother và cuộc nổi dậy của Chrome

Mother tiếp nhóm trên kiệu diễu hành giữa City One, trước mắt hàng nghìn tín đồ. Bà ta nổi giận — không phải vì nhóm Robin là dị giáo, mà vì Royal đã triệu hồi Him sớm hơn kế hoạch. Kế hoạch đó có tên Escape Plot: Mother cùng các Bastion Suits bí mật đóng một con tàu tên lửa để bỏ trốn lên mặt trăng, bỏ mặc toàn bộ nhân loại ở lại chờ chết khi Ivory cạn kiệt và Him giáng xuống. Toàn bộ "đức tin" chỉ là tấm màn che cho một cuộc đào tẩu của giới tinh hoa.

Khi Royal và Mina gào lên những điều không nên nói trước đám đông, Mother mất kiên nhẫn và tấn công. Bằng quyền năng Medium, bà biến cả kiệu diễu hành thành một quái vật mèo khổng lồ (bà ta mê mèo đến mức nuôi một con tên Oedipuss trong Bastion). Robin phá nát con quái vật; khi Mother bị hất văng khỏi nó, Mina gieo Isi Seeds vào người bà — hạt mọc thành cây từ bên trong, giết chết Mother ngay trước mắt đám đông.

General Chrome chứng kiến tất cả. Ông ta tin rằng đây là ý chỉ của Him trừng phạt kẻ dối trá, bèn tuyên bố nổi dậy, lập kỷ nguyên mới không còn sự thối nát. Nhưng Elro — người đàn ông đã mất tất cả — chỉ bình thản bước tới, rút ống compound cuối cùng do chính anh chế tạo (vũ khí chống Transcendent) và tiêm thẳng vào người Chrome. Vị tướng gục chết. Kẻ báo thù cuối cùng cũng đã trả xong món nợ của mình — theo cách lạnh lùng nhất có thể.

Chương 8: Starworm — vị "thần" chỉ là một con tàu

One Concern rơi vào nội chiến. Giữa hỗn loạn, Royal nảy ra kế hoạch điên rồ: cướp con tên lửa của Escape Plot, bay lên căn cứ Midway trên mặt trăng nhỏ để trực tiếp cầu xin Him tha cho hành tinh. Ở bệ phóng, Black chặn đường lần cuối. Royal tiết lộ tên thật của cô là Madelyn và nhắc lại mệnh lệnh cuối cùng cô từng nhận: "protect humanity" (bảo vệ nhân loại). Black từ chối — đức tin của cô đã chết từ lâu cùng với Grey. Robin buộc phải dùng Isi Seeds giết cô. Thi thể Black bị bầy Eyes xanh chiếm lấy, biến thành Ivory Beast — Robin phải hạ nó mới lên được tên lửa.

Trên Midway, Royal quỳ gối cầu khẩn Him — và bị phớt lờ hoàn toàn. Tuyệt vọng, cậu dùng năng lực Medium làm Him bị thương; vị "thần" nổi giận đục thủng thân tàu. Royal suy sụp hoàn toàn. Robin buộc phải bỏ cậu lại, thoát về bằng khoang cứu sinh Saviorb, rơi xuống hành tinh.

Starworm chui vào lòng hành tinh, đáp xuống Impact Zone. Tia Mind Control của nó khiến Robin rơi vào ảo giác: cô phải chiến đấu với bóng ma của Elro, Mina, Royal, Black — và một giấc mơ về cha Polro, nơi lựa chọn của người chơi sẽ ảnh hưởng đến hành vi của trùm cuối. Rồi Robin đánh bại Starworm. Đầu nó mở ra — và sự thật động trời lộ diện: Starworm chỉ là một con tàu vũ trụ dùng công nghệ hữu cơ, do một người chim ngoài hành tinh (Birdman) lái. Hắn xem hành tinh như một trạm nạp nhiên liệu Ivory và quay lại hút cạn nó — trong khi cả nền văn minh thờ hắn như thần thánh suốt bao thế hệ.

Robin hạ gục Birdman, phá vỡ con tàu khiến lượng Ivory khổng lồ phun trào, hồi sinh hệ sinh thái đang chết dần của hành tinh. Rồi cô về nhà… và ngủ một giấc ngon lành. Như thể mọi chuyện chưa từng xảy ra — chỉ khác là từ nay, không còn ai phải sống trong sợ hãi nữa.

Số phận các nhân vật

Robin trở về House 04, ngủ một giấc ngon lành — phần thưởng xứng đáng cho cô gái đã gánh cả thế giới trên vai mà không một lời than vãn. Elro sống sót dù cụt tay phải, kiệt sức, được bác sĩ Gustavo và Teegan (chính Teegan là người đã bấm nút phóng tên lửa khi Elro từ chối) chăm sóc tại nhà Robin. Mina và Samba đoàn tụ ở Shard Wastelands, hôn nhau rồi nắm tay trước Ancestral Vessel — cùng hướng tới tương lai mới. Royal bị bỏ lại trên Midway trong tuyệt vọng, không xuất hiện trong end credits — số phận bỏ ngỏ. Mother chết bởi Isi Seeds. General Chrome chết bởi compound của Elro; Tolo kế nhiệm ông lãnh đạo quân đội. Agent Black (Madelyn) chết bởi Isi Seeds, thi thể hóa Ivory Beast rồi bị Robin tiêu diệt hoàn toàn. Birdman bị Robin đánh bại. Emmet Darland cuối game ngồi một mình trên đỉnh Darland Ascent, vali bên cạnh, vết thương ở đầu — số phận không ai rõ. Người dân Bastion chịu hậu quả cuộc nổi dậy của Chrome; những đứa trẻ trong Tower vật lộn tìm mục đích sống mới; ChemiCo Contra tìm lại được cách dùng điện.

Những hiểu lầm thường gặp

Starworm (Him) có phải là thần không?

Không. Starworm là một con tàu vũ trụ dùng công nghệ hữu cơ, do người chim ngoài hành tinh Birdman lái. Hắn xem hành tinh như một trạm nạp nhiên liệu Ivory và quay lại hút cạn nó mỗi khi hết. Toàn bộ tôn giáo Tri — với Mother, các Agent và hàng triệu tín đồ — đã thờ nhầm một "gã lái tàu vũ trụ" suốt bao thế hệ. Đó chính là cú twist trung tâm của game.

Mother có phải kẻ ác đơn thuần không?

Không hẳn. Mother là phản diện chính, nhưng bà là một trong số ít người biết toàn bộ sự thật: Ivory đang cạn, Him nhất định sẽ đến, và hành tinh về bản chất là một cỗ máy. Escape Plot — bỏ trốn lên mặt trăng, bỏ mặc nhân loại — là giải pháp tuyệt vọng của một kẻ đã sống quá lâu và mất hết niềm tin vào con người. Tàn nhẫn, nhưng có động cơ — không phải "ác vì ác".

Ivory có phải nguồn năng lượng thánh vô hạn không?

Không. Ivory đang cạn kiệt vì bị khai thác quá mức — bởi cả One Concern lẫn người Isi (họ cũng khoan Ivory dưới đáy biển). Mặt trăng lớn của hành tinh đã bị khai thác đến mức vỡ vụn thành vành đai Detritus. Thậm chí theo ghi chép cổ, Trái Đất cũ của nhân loại cũng bị khai thác Ivory đến mức không thể sinh sống, buộc nhân loại phải di cư đến hành tinh này từ xa xưa. "Nhiên liệu thánh" thực chất là tài nguyên hữu hạn đang lụi tàn.

Game có mấy kết thúc?

Chỉ có một kết thúc duy nhất, nhưng chi tiết thay đổi theo điểm thân thiết (Friendship) với Mina: nếu đủ cao, Mina sẽ quay lại giúp Robin trong trận trùm cuối và mở thêm ngữ cảnh ở ending; nếu thấp, Robin phải đánh một mình. Lựa chọn của người chơi trong giấc mơ về cha Polro cũng ảnh hưởng đến hành vi của Birdman ở phase cuối. Không có "true ending" hay "bad ending" riêng biệt.

Isi Seeds là gì mà giết được cả Mother lẫn Agent Black?

Isi Seeds là hạt của cây lá tròn — thực vật ngoại lai mà người Isi mang theo trên Ancestral Vessel (tàu tổ tiên), không thuộc hệ sinh thái lá vuông bản địa của hành tinh. Khi chạm vào Ivory nguyên chất, hạt nảy mầm bùng nổ thành cây lớn trong tích tắc. Với Transcendent — những kẻ có cơ thể dung hợp Ivory — cây mọc từ bên trong, xé xác họ. Đó là một trong số ít thứ trên hành tinh giết được Transcendent, và là "át chủ bài" của cả game.

Giả thuyết & bí ẩn

Birdman là ai, từ đâu đến? Cái tên "Lucas Birbasaurus Rex" mà cộng đồng hay nhắc chỉ là câu đùa của chính tác giả Joakim Sandberg trên Discord, không xuất hiện trong game. Hắn tạo ra hành tinh-máy để làm gì? Vì sao những con Eyes xanh vẫn ở lại canh chừng hành tinh? Hắn là kẻ tạo ra hành tinh hay chỉ là kẻ tận dụng? Cộng đồng vẫn tranh luận đến nay.

Nhân loại đến hành tinh này bằng cách nào? Chỉ biết Trái Đất cũ đã bị khai thác cạn Ivory; người Isi đến bằng Ancestral Vessel; còn tổ tiên của One Concern đến bằng gì thì sách cổ ở City One chỉ ám chỉ họ từng sống ở một thế giới có cây lá tròn — chi tiết chưa bao giờ được giải thích rõ.

Polro chết như thế nào? Hồ sơ của Concern ghi "tai nạn"; Elro đổ lỗi cho Concern; nhưng chính Elro từng hét lên rằng cha mình là "kẻ hèn nhát vì những gì ông đã làm" — ám chỉ tự tử. Wiki kết luận nguyên nhân cái chết của Polro vẫn là một bí ẩn.

Số phận của Royal sau Midway? Robin buộc phải bỏ cậu lại trên trạm mặt trăng trong tuyệt vọng, và Royal không xuất hiện trong end credits. Cậu còn sống hay đã chết cùng trạm vũ trụ? Tương tự, Emmet Darland cuối game ngồi một mình trên đỉnh tháp với vết thương ở đầu — không ai biết sau đó ông ra sao.

Di sản của một dự án solo huyền thoại

Iconoclasts là minh chứng hiếm hoi cho việc một người duy nhất — Joakim Sandberg — có thể làm ra một game hoàn chỉnh về code, pixel art lẫn âm nhạc trong 8 năm, và đạt Metacritic 86 trên PC. Game hiếm hoi dám đưa đề tài đức tin, thần quyền và khủng hoảng sinh thái vào một Metroidvania hành động nhanh, với hơn 20 trận boss và một cú twist đủ sức đứng cạnh những twist vĩ đại nhất của thể loại. Với những ai yêu thích Hollow Knight hay Axiom Verge, đây là mảnh ghép không thể thiếu — và toàn bộ câu chuyện của nó, bạn vừa đọc xong ở trên. Muốn khám phá thêm các game cùng thể loại, hãy ghé trang series Iconoclasts trên Truyện Game.